ChatGPT ve rakiplerinin yükselişi, internetin temel ekonomik modelini sarsıyor. Kullanıcılar artık yanıtları doğrudan yapay zeka sohbet robotlarından alırken, içerik siteleri trafik ve gelir kaybıyla karşı karşıya. Peki, interneti bu yeni “yapay zeka kışından” kurtarmanın bir yolu var mı, yoksa açık web’in sonuna mı geliniyor?
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Geçtiğimiz yılın başlarında büyük medya şirketlerinin yöneticileri, Cloudflare’in CEO’su Matthew Prince’i arayarak internette yeni bir tehditle karşı karşıya olduklarını bildirdiler: Yapay zeka (YZ). Kullanıcıların geleneksel arama motorları yerine YZ sohbet robotlarına yönelmesi, bağlantılar yerine doğrudan yanıtlar alması, haber sitelerinden forumlara ve referans kaynaklarına kadar tüm “içerik” yayıncılarının trafiğinde endişe verici düşüşlere yol açtı.
Trafik Azalıyor, Gelir Kayboluyor: İnternetin Ekonomik Dengesi Bozuluyor
ChatGPT’nin 2022’nin sonlarında piyasaya sürülmesinden bu yana, yaklaşık 800 milyon kişi bu sohbet robotunu kullanmaya başladı. Apple’ın açıklamasına göre, Nisan ayında Safari web tarayıcısındaki geleneksel aramalar, insanların sorularını YZ’ye yöneltmesiyle ilk kez düştü. Google bile kendi arama motoruna YZ özellikleri ekleyerek bu hıza ayak uydurmaya çalışıyor; artık bazı arama sonuçlarının önüne YZ tarafından oluşturulan “genel bakışlar” ekliyor ve hatta sohbet robotu benzeri “YZ Modu”nu kullanıma sundu.
Ancak Google arama yaptıkça, insanlar artık bilginin toplandığı web sitelerini ziyaret etmiyor. Similarweb’in tahminlerine göre, dünya genelindeki insan kaynaklı arama trafiği geçtiğimiz yıl içinde yaklaşık %15 düştü. Özellikle bilim, eğitim ve sağlık siteleri ciddi kayıplar yaşadı (sağlık siteleri %31 trafik kaybetti).
Reklam veya abonelik satan şirketler için bu durum, kaybedilen ziyaretçi = kaybedilen gelir anlamına geliyor. Dotdash Meredith’in başkanı Neil Vogel, Google’ı içeriklerini çalmakla suçluyor: “Bizimle rekabet etmek için içeriğimizi çalıyorlar.” Similarweb’in verileri de bu iddiayı destekliyor; YZ genel bakışlarının başlatılmasından bu yana, haberle ilgili aramalardan hiçbir tıklama alınmayanların oranı %56’dan %69’a yükseldi. Yani her on kişiden yedisi, yanıtı veren sayfayı ziyaret etmeden yanıtını alıyor.
Stack Overflow CEO’su Prashanth Chandrasekar, “İnternetin doğası tamamen değişti,” diyerek, “YZ, çoğu içerik sitesine gelen trafiği neredeyse engelliyor,” yorumunu yapıyor.
İçerik Üreticilerinin Hayatta Kalma Mücadelesi: Lisans Anlaşmaları ve Davalar
Trafiği ve parayı korumak için birçok büyük içerik üreticisi, YZ şirketleriyle lisans anlaşmaları müzakere etmeye başladı ve bu anlaşmalar genellikle hukuki tehditlerle desteklendi. News Corp (Wall Street Journal ve New York Post’un sahibi) OpenAI ile bir anlaşma yaparken, New York Times OpenAI’a dava açtı. Ancak bu yaklaşımın sınırları var:
- Mahkemelerin Tutumu: Hâkimler şimdilik YZ şirketlerinin lehine karar vermeye meyilli görünüyor. Kaliforniya’daki iki ayrı telif hakkı davası, Meta ve Anthropic’in başkalarının içerikleri üzerinde eğitim yapmasının “adil kullanım” kapsamına girdiğine hükmetti.
- Siyasi Destek: Eski Başkan Donald Trump gibi siyasetçiler, Silikon Vadisi’nin YZ teknolojisini geliştirmesine izin verilmesi gerektiğini savunuyor ve bu alanda teknoloji destekçilerini danışman olarak atıyorlar.
YZ şirketleri, eğitim verileri için bir kerelik ödeme yerine bilgiye sürekli erişim için ödeme yapmaya daha istekli. Ancak şimdiye kadar yapılan anlaşmalar içerik üreticileri için pek de kazançlı görünmüyor. Reddit’in kullanıcı tarafından oluşturulan içeriğini Google’a yıllık 60 milyon dolara lisanslamasına rağmen, piyasa değeri arama trafiğindeki dalgalanmalar nedeniyle yarıdan fazla düştü.
Daha büyük sorun ise, internetteki yüz milyonlarca web sitesinin çoğunun teknoloji devlerini ikna etmek veya dava etmek için çok küçük olması. İçerikleri toplu olarak YZ firmaları için hayati önem taşısa da, her site tek başına vazgeçilebilir.
İnterneti Kurtarabilecek Çözümler Aranıyor
Bu krize çözüm bulmak için yeni modeller ortaya çıkıyor:
- Cloudflare’in “Taradıkça Öde” Sistemi: Cloudflare, YZ şirketlerinin botlarının sitelerini taramasına izin verilip verilmeyeceğini ve hangi amaçla izin verileceğini yeni müşterilerine soracak bir sistem üzerinde çalışıyor. Şirket, sitelerin botlardan giriş ücreti talep etmesine olanak tanıyan bir “taradıkça öde” sistemini test ediyor. Cloudflare CEO’su Matthew Prince, “Yolun kurallarını biz koymalıyız,” diyerek, “insanların ücretsiz içerik aldığı ve botların bunun için tonlarca para ödediği bir dünya” hedeflediklerini belirtiyor.
- Tollbit: Kendini botlar için bir ödeme duvarı olarak tanıtan Tollbit, içerik sitelerinin YZ tarayıcılarından farklı ücretler talep etmesine olanak tanıyor. Bu sistem, bu yılın ilk çeyreğinde 2.000 içerik üreticisi için 15 milyon mikro işlem gerçekleştirdi.
- ProRata ve Gist.ai: İnternet reklamcılığının öncülerinden Bill Gross liderliğindeki ProRata, YZ tarafından üretilen yanıtların yanına yerleştirilen reklamlardan elde edilen gelirin, içeriklerinin yanıta ne kadar katkıda bulunduğuna orantılı olarak sitelere yeniden dağıtılmasını öneriyor. Gist.ai adlı kendi yanıt motorları da bulunuyor.
İçerik üreticileri de iş modellerini yeniden değerlendiriyor. Haber yayıncıları, haber bültenleri ve uygulamalar dağıtarak veya içeriklerini ücretli duvarların arkasına taşıyarak “Google sıfır” senaryosuna hazırlanıyor. Ayrıca, YZ motorlarının ses ve videoyu özetlemesinin metinden yasal ve teknik olarak daha zor olduğu ortaya çıkıyor; bu nedenle YouTube gibi video platformları YZ aramalarından en çok trafik alan siteler arasında yer alıyor.
Web’in Geleceği ve Beklentiler
Herkes web’in düşüşte olduğunu düşünmüyor. Google’dan Robby Stein, web’in “inanılmaz derecede genişleyen bir an” yaşadığını iddia ediyor ve Google’ın botları, web’in son iki yılda %45 oranında büyüdüğünü bildiriyor. YZ aramasının, insanların yeni yollarla soru sormasına olanak tanıdığı ve trafiği artırabileceği de savunuluyor.
Ancak YZ’nin internet için şimdiye kadarki en büyük tehdidi oluşturduğu şüphe götürmez. Web’in mevcut haliyle varlığını sürdürmesi için, sitelerin içerik karşılığında ödeme almanın yeni yollarını bulması gerekecek. Bill Gross’un da dediği gibi: “İnsanların YZ aramasını tercih ettiğine şüphe yok. İnternetin, demokrasinin ve içerik üreticilerinin hayatta kalması için YZ aramasının geliri içerik üreticileriyle paylaşması gerekiyor.”
Sizce yapay zeka, internetin içerik üretimi ve tüketimi modelini kalıcı olarak değiştirecek mi, yoksa yeni bir denge noktası bulunabilecek mi?
