İki Saat Barajını Yıkan Karbon Plaka Mühendisliği. İki Maratoncu, Adidas’ın Yeni Ayakkabılarıyla İki Saatlik Barajı Aştı
Spor biyomekaniği ve malzeme biliminin kusursuz uyumu, atletizm dünyasının en büyük hedeflerinden biri olan “iki saatin altında maraton” hayalini gerçeğe dönüştürdü. 2026 Londra Maratonu’nda Kenyalı atlet Sabastian Sawe 1:59:30’luk, Etiyopyalı Yomif Kejelcha ise 1:59:41’lik dereceleriyle bitiş çizgisini geçerek tarihe geçti. Aynı yarışta kadınlar rekoru da 2:15:41 ile Tigist Assefa tarafından kırıldı. Bu üç elit sporcunun ortak noktası ise ayaklarındaki donanımdı: Adidas Adizero Adios Pro Evo 3.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Uzun mesafe koşularında “teknolojik doping” tartışmalarını yeniden alevlendiren bu ayakkabılar, spor giyim şirketleri arasındaki Ar-Ge savaşlarının ulaştığı son noktayı temsil ediyor.
Biyomekanik Mühendisliği: Kavisli Karbon Plaka ve Ultra Hafif Köpük
Ayakkabının dış görünümü, geleneksel spor ayakkabılarından oldukça farklı; adeta sallanan bir sandalyenin alt kısmını andırıyor. Bu sıra dışı tasarımın arkasında, sporcunun adım mekaniğini manipüle etme amacı yatıyor.
Oregon Üniversitesi Performans Araştırma Laboratuvarı Direktörü Brad Wilkins’e göre, ayakkabının temel mühendislik hedefi “hareket ekonomisi” sağlamak. Bu donanımın öne çıkan teknik özellikleri şunlar:
- İleri Eğim Biası (Kavisli Tasarım): Ayakkabının kavisli yapısı, koşucunun ağırlık merkezini sürekli olarak ön ayağa (forefoot) doğru itiyor. Topuk temasını minimize eden bu yapı, koşucunun ileriye doğru ivmelenmesini kolaylaştırıyor.
- Karbon Plaka Entegrasyonu: Tabanın içine yerleştirilen kavisli karbon plaka, her adımda esneyerek bir yay mekanizması görevi görüyor.
- Aşırı Hafifletilmiş Malzeme: Bazı modellerinde topuk kısmında dış taban bile bulunmuyor. Bu radikal tasarım, sadece koşu anındaki aerodinamik ve ağırlık avantajına odaklanıyor.
Harvard Analizi: %4 ila %6 Arasında Enerji Tasarrufu
Maraton koşusunda başarının en kritik metriği enerji tasarrufudur. Topukla yere basmak, biyomekanik olarak geriye doğru bir frenleme kuvveti (ivme) yaratır ve koşucunun kendini tekrar ileri itmek için ekstra kalori harcamasına neden olur.
Harvard Üniversitesi Biyolojik Bilimler Profesörü Daniel Lieberman’ın analizlerine göre, Adizero Adios Pro Evo 3 bu sorunu doğrudan çözüyor. Lieberman, karbon plaka ve köpük kombinasyonunun bacağın doğal yaylanma kapasitesini artırdığını belirtiyor: “Bir koşucu bu ayakkabılarla yere indiğinde, ayakkabı elastik enerji depoluyor ve ardından geri teperek koşucuyu tekrar havaya itiyor.” Laboratuvar verileri, bu donanımın sporcuların adım başına harcadıkları enerjiyi yüzde 4 ila yüzde 6 oranında azalttığını gösteriyor. 42 kilometrelik bir yarışta bu oran, sporcuyu dakikalarca öne taşıyacak bir “yakıt” tasarrufu anlamına geliyor.
Donanımsal Karşılaştırma: Geleneksel vs. Karbon Plakalı Tasarım
| Özellik / Teknoloji | Geleneksel Maraton Ayakkabısı | Adidas Adizero Adios Pro Evo 3 |
| Taban Mimarisi | Düz veya hafif eğimli, EVA köpük | Yüksek kavisli (“Rocker”), Ultra hafif özel köpük |
| İtme Kuvveti | Sporcunun kas gücüne dayalı | Entegre Karbon Plaka ile mekanik yaylanma (Geri tepme) |
| Enerji Tasarrufu | Standart | Adım başına %4 – %6 ekstra tasarruf |
| Ayak Basış Odak Noktası | Topuk veya Orta Ayak | Tamamen Ön Ayak (Forefoot) |
Gerçek Kullanım Senaryoları: Artılar ve Eksiler
Yüksek teknolojili bu ayakkabıların pistteki yansımaları sadece olumlu rakamlardan ibaret değil. Sahadaki fiziksel gerçeklikler bazı kullanım zorluklarını da beraberinde getiriyor:
- Artıları:
- Maksimum İvmelenme: Karbon plakanın sağladığı kinetik enerji geri dönüşümü, özellikle yarışın son 10 kilometresinde kas yorgunluğu zirveye çıktığında sporcunun temposunu korumasını sağlıyor.
- Kas Hasarında Azalma: Gelişmiş yastıklama teknolojisi, asfaltın yarattığı şok dalgalarını emerek yarış sonrası toparlanma (recovery) süresini kısaltıyor.
- Eksileri:
- Yürüme ve Düşük Tempo Zorluğu: Ayakkabı sadece yüksek hızda ön ayakla koşmak için tasarlandığı için, bu ayakkabılarla yürümek veya düşük tempoda (jogging) koşmak denge kaybına ve rahatsızlığa neden oluyor.
- Teknolojik Doping Tartışmaları: Prof. Dr. Lieberman’ın da belirttiği gibi, 1954’te 1 mili 4 dakikanın altında koşan Roger Bannister’ın saf fiziksel başarısı ile bugünkü teknoloji destekli rekorlar arasındaki “adalet” duygusu, spor kamuoyunda etik tartışmalar yaratmaya devam ediyor.
Önemli Çıkarımlar
- 2026 Londra Maratonu’nda, Adidas Adizero Adios Pro Evo 3 kullanan Sabastian Sawe (1:59:30) ve Yomif Kejelcha (1:59:41), iki saat barajını yıkarak maraton tarihini yeniden yazdı.
- Ayakkabının tasarımındaki karbon plaka ve “sallanan sandalye” kavisi, koşucuyu sürekli ön ayağı üzerinde tutarak geriye doğru oluşan sürtünme ivmesini sıfırlıyor.
- Harvard araştırmalarına göre bu tasarım, adım başına yüzde 4 ila yüzde 6 enerji tasarrufu sağlayarak sporcunun yakıtını (glikojen depolarını) çok daha verimli kullanmasını sağlıyor.
- Uzmanlara göre, ayakkabı teknolojisindeki bu devrimle birlikte “iki saatin altı”, artık elit erkek maratoncular için yeni endüstri standardı haline gelecek.
Kaynaklar:
[Scientific American]
Bu haber ilgini çekeibilir.
