Yapay zeka sanatı ve algoritmik içerik tüketimi hayatımızın merkezine yerleşirken, tam tersi bir yönde şaşırtıcı bir akım güçleniyor: Plaklar, film kameraları ve basılı dergiler yeniden popüler oluyor. Bu sadece bir nostalji rüzgarı değil, aynı zamanda teknolojiye karşı anlamlı bir kültürel tepki.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Chicago’nun popüler caddelerinden birinde yeni açılan bir plak dükkanı, geçmişten bir anı gibi durabilir. Ancak raflarındaki plaklar, özellikle Z kuşağı tarafından hızla tüketiliyor. Amerika Kayıt Endüstrisi Birliği’ne göre, plak satışları 1980’lerin sonundaki seviyeleri yakalamış durumda. Sadece geçen yıl ABD’de satışlar %7 artarak 1,4 milyar dolara ulaştı. Taylor Swift’in son albümünün bu formatta 2,2 milyon satması, bunun geçici bir heves olmadığının en net kanıtı.
Ancak bu canlanma sadece plaklarla sınırlı değil. Daha geniş bir analog devrimi yaşanıyor:
- Kasetler: İngiltere’de kaset satışları, bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre %200 gibi inanılmaz bir artış gösterdi.
- Film Fotoğrafçılığı: Kodak, film fiyatlarının 2019’dan bu yana %50 artmasına rağmen talebin son beş yılda ikiye katlandığını açıkladı. Chicago’daki Bellows Film Lab gibi yeni nesil film işleme atölyeleri açılıyor.
- Sinema: Dijital yayın platformları çok salonlu sinemaları zorlarken, New York’taki Metrograph gibi 35mm film gösteren butik sinemaların biletleri haftalar öncesinden tükeniyor.
- Basılı Yayınlar: Bir zamanlar dijitale yenik düştüğü düşünülen Life, Playboy, NME ve The Onion gibi dev isimler, basılı edisyonlarını yeniden hayata geçiriyor.
Algoritmaya Karşı Bir İsyan
Peki, her şeyin bir tık uzağımızda olduğu bir çağda, bu zahmetli ve “eski” teknolojilere olan ilginin arkasındaki asıl neden ne? Cevap, basit bir nostaljiden çok daha derinlerde yatıyor: Yapay zekaya ve algoritmalara karşı duyulan öfke.
Bu analog akım, insan yaratıcılığını ve bilinçli seçimi kutlayan bir karşı devrim niteliğinde. İşte bu isyanın öne çıkan nedenleri:
- Küratör İnsan, Tüketen Algoritma Değil: İngiliz müzisyen Jack Savoretti, durumu 1980’lerde İtalya’da fast food’a karşı başlayan “Slow Food” (Yavaş Yemek) hareketine benzetiyor. Spotify’ın algoritması yeni müzikler keşfetmek için kullanışlı olabilir, ancak Savoretti’ye göre bu durum insanları “akılda kalıcı olmayan müzikleri tembelce dinlemeye” itiyor. Bir plak satın almak ise, üzerine düşünülmüş, bilinçli bir eylemdir. Bu, müziği “tüketmek” yerine onunla “etkileşime girmek” anlamına geliyor.
- Otantiklik Krizi ve “Hayalet Sanatçılar”: Dijital platformların şeffaflığı giderek daha fazla sorgulanıyor. Spotify, telif maliyetlerini düşürmek için haklarına sahip olduğu anonim müzisyenlerin ürettiği “hayalet sanatçı” parçalarını çalma listelerine gizlice eklemekle suçlanıyor. Daha da endişe verici olanı, yapay zeka tarafından üretilen müziğin istilası. Müzik platformu Deezer’a göre, platforma her gün yaklaşık 20.000 yapay zeka üretimi parça yükleniyor. The Velvet Sundown gibi tamamen yapay zeka ürünü olan gruplar, şimdiden milyonlarca dinlenmeye ulaştı. Birçok dinleyici için bu, ruhu olmayan bir içerikten ibaret.
- Gerçekliğin Korunması: Fotoğrafçılıkta da benzer bir durum var. Modern akıllı telefonların çoğu, bir dizi kareyi yapay zeka kullanarak tek bir “mükemmel” fotoğrafta birleştiriyor. Apple ve Google’ın yeni özellikleri, bir Sovyet propagandacısı gibi fotoğraflardan istenmeyen kişileri veya nesneleri silmenize olanak tanıyor. Film fotoğrafçılığı ise tam tersine, anın kusurlarını ve gerçekliğini dürüstçe yakaladığı için değerli görülüyor.
Gelecek Ne Getirecek?
Analog kültür, tüm bu yükselişine rağmen pazarın hala küçük bir dilimini oluşturuyor. Plaklar, ABD müzik gelirlerinin sadece %8’ini temsil ediyor. Ancak bu akımın asıl gücü, pazar payından değil, trend belirleyici olmasından geliyor. Dijital dünya, bu “insan dokunuşu” talebine uyum sağlamak zorunda kalıyor. Fuji, kameralarına “film simülasyonu” modları eklerken, Spotify’ın rakibi Qobuz, algoritmalar yerine çalışanlarının hazırladığı çalma listelerini öne çıkarıyor.
Gıda etiketlerinde uzun zamandır gördüğümüz “Yapay içerik yoktur” ibaresini, belki de çok yakında sanat eserlerinin, müzik albümlerinin ve filmlerin tanıtımlarında da görmeye başlayacağız. Çünkü akıllı robotların dünyasında, en değerli lüks insan dokunuşu haline geliyor.
