Singapur Başbakanı Lawrence Wong, geçtiğimiz Haziran ayında “Bir ülke diğerlerine ne kadar çok kısıtlama getirirse, başkalarını alternatif çözümler bulmaya o kadar teşvik eder,” diyerek adeta bugünün teknoloji haritasını özetledi. Bu “alternatif çözümlerin” merkezi ise, ABD ve Çin arasındaki küresel yapay zeka (YZ) rekabetinin ana cephesi haline gelen Güneydoğu Asya oldu. Bölge, dev veri merkezleri, milyarlarca dolarlık yasal ortaklıklar ve yasa dışı çip kaçakçılığıyla küresel teknoloji mücadelesinin kalbinde yer alıyor.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Güneydoğu Asya’nın 700 milyonluk genç nüfusu ve stratejik konumu, onu her iki süper güç için de vazgeçilmez kılıyor. Emlak hizmetleri firması Jones Lang LaSalle’e göre, Singapur, Malezya, Tayland ve Endonezya’nın toplam veri merkezi kapasitesi, Avrupa’nın devleri Londra ve Frankfurt’un toplamına şimdiden ulaşmış durumda.
Öne Çıkanlar:
- Yeni Savaş Alanı: Güneydoğu Asya, özellikle Singapur ve Malezya, ABD ve Çin arasındaki küresel yapay zeka (YZ) rekabetinin ana cephesi haline geldi.
- Milyarlarca Dolarlık Yatırımlar: Hem Amerikalı devler (Amazon, Microsoft, Google) hem de Çinli devler (Huawei, Alibaba, Bytedance) bölgeye veri merkezleri ve YZ altyapısı için milyarlarca dolar akıtıyor.
- Dev Ortaklık: Amerikalı Oracle ve Çinli Bytedance‘in Malezya’da kurduğu ortaklık, bölgeyi dünyanın en büyük ikinci YZ merkezlerinden birine dönüştürüyor. Bu durum, siyasi gerilime rağmen işbirliğinin sürdüğünü gösteriyor.
- Yasal ve Yasa Dışı Akış: ABD’nin çip kısıtlamaları, bazı Çinli firmaların merkezlerini Singapur’a taşımasına neden olurken, bir yandan da milyonlarca dolarlık yasa dışı çip kaçakçılığı ağlarını ortaya çıkardı.
- Artan Kontroller: Yasa dışı faaliyetlere yanıt olarak Malezya, ABD’nin baskısıyla 14 Temmuz’da gelişmiş YZ çiplerinin ihracatına ve transferine yönelik sıkı denetimler getirdi.
Yatırım Yağmuru ve Sınırları Aşan Ortaklıklar
Bölge, kelimenin tam anlamıyla bir yatırım yağmuruna tutulmuş durumda.
- Amerikan Devleri: Amazon, Singapur’a 9 milyar dolar harcıyor. Microsoft, Malezya ve Endonezya’ya 4 milyar dolar yatırım sözü verdi. Alphabet ise Malezya’da 2 milyar dolarlık bir veri merkezi inşa ediyor.
- Çinli Devler: Huawei, kendi Ascend YZ çiplerini bölgede satarak Nvidia’ya alternatif yaratıyor. Alibaba ve Tencent, Endonezya’da yerel yetenekleri eğitmek için yatırım yapıyor.
Bu rekabetin belki de en çarpıcı örneği, Amerikalı Oracle ile TikTok’un Çinli ana şirketi Bytedance arasındaki ortaklık. Bu işbirliği, Malezya’nın Johor eyaletini, dünyanın en büyük ikinci YZ merkezine dönüştürdü. Bytedance’in Malezya’ya 2,7 milyar dolar, Oracle’ın ise 6,5 milyar dolardan fazla yatırım yapması, jeopolitik gerilimlere rağmen iş dünyasının pragmatizmini gözler önüne seriyor.
Jeopolitik Satranç ve Yasa Dışı “Arka Kapı”
ABD’nin Çin’e yönelik ihracat kontrolleri, bölgede hem yasal hem de yasa dışı bir hareketlilik yarattı. Birçok Çinli teknoloji firması (Manus, PC Partner Group gibi), merkezlerini Hong Kong veya Çin’den Singapur’a taşıyarak yaptırımlardan yasal olarak kaçınmaya çalışıyor.
Ancak bu meşru faaliyetlerin gölgesinde karanlık bir “yeraltı dünyası” da mevcut. “Luxuriate Your Life” adlı bir firmanın, yasaklı Nvidia çipleri içerebileceği düşünülen sunucuları 390 milyon dolarlık bir dolandırıcılıkla alıp Singapur üzerinden Malezya’ya kaçırdığı ve nihai hedefin Çinli YZ firması DeepSeek olduğu iddia edildi. Singapur’da bu olayla ilgili üç kişi tutuklandı.
Bu kaçakçılık faaliyetlerine bir yanıt olarak Malezya, 14 Temmuz’da ABD’nin de baskısıyla, gelişmiş YZ çiplerinin tüm ihracat ve transit işlemlerine yönelik sıkı denetimler getirdiğini duyurdu.
Güneydoğu Asya’nın rolü giderek daha karmaşık hale geliyor: dev yatırımlar için bir ortak, süper güçler arasında jeopolitik bir tampon ve yasakları delmek için kullanılan bir “arka kapı”. Yasal ve yasa dışı tedarik zincirleri arasındaki sınırların belirsizleştiği bu ortamda, bölgenin küresel teknoloji ekonomisindeki önemi artmaya devam edecek.
