Brüksel – Uluslararası Af Örgütü, yayınladığı yeni bir raporla dünya genelindeki hükümetlere seslenerek, büyük teknoloji şirketlerinin sınırsız gücüne karşı harekete geçmelerini istedi. Örgüt, Google, Meta, Microsoft, Amazon ve Apple’ın piyasadaki hakimiyetinin gizlilik, ayrımcılık ve bilgiye erişim gibi temel insan haklarını tehdit ettiğini savunuyor. Raporda, özellikle yapay zekanın (YZ) bu “küresel hakimiyetin” bir sonraki aşaması olduğu vurgulanıyor.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Büyük Teknoloji Şirketlerinin İnsan Haklarına Etkisi
Uluslararası Af Örgütü’nün Rolü ve Sorumlulukları
“Büyük Teknoloji Şirketleriyle Yol Ayrımı” başlıklı rapor, teknoloji devlerinin mevcut iş modellerinin yarattığı riskleri detaylandırıyor:
- Veri Toplama ve Kontrolsüz Güç: Af Örgütü, Google ve Meta gibi şirketlerin büyük miktarda kişisel veri toplayarak kar elde ettiğini ve bu pazar hakimiyetinin, kullanıcıların verilerinin nasıl kullanıldığı üzerinde hiçbir kontrol bırakmadığını iddia ediyor. Toplanan veriler arttıkça, şirketlerin gücü de katlanarak artıyor ve rakiplerin onları zorlaması neredeyse imkansız hale geliyor.
- Algoritmik Kutuplaşma ve Şiddet: Raporda, Meta’nın Facebook ve Instagram gibi platformlarının, kullanıcıların etkileşimini ve şirket karını artırmak için güçlü duygular ve öfke uyandıran içerikleri öne çıkaran algoritmalar kullandığı belirtiliyor. Af Örgütü, bu durumun, Etiyopya’daki Tigray savaşında ve Myanmar’daki Rohingya krizinde olduğu gibi, nefret ve şiddeti körüklediğini savunuyor.
- Yapay Zeka ve Ayrımcılık Riski: Af Örgütü’ne göre, teknoloji şirketleri yapay zeka sistemlerini hızla devreye alırken, bu sistemlerin eğitildiği verilerdeki önyargılar, kullanıcılar ve ötekileştirilmiş topluluklar için ciddi zararlara yol açabilir. Özellikle algoritmik profilleme ve biyometrik gözetim, bu grupları daha savunmasız hale getiriyor.
Trump’ın Tehdidi ve Hükümetlerin Çıkmazı
Raporun yayınlanması, ABD ile Avrupa arasındaki teknoloji ilişkilerinin hassas bir dönemine denk geldi. Eski ABD Başkanı Donald Trump, Amerikan teknoloji şirketlerini düzenlemeye çalışan ülkelere ek gümrük vergileri getireceği tehdidinde bulunmuştu. Bu durum, Avrupa Birliği gibi blokların Af Örgütü’nün çağrılarına ne kadar yanıt verebileceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Af Örgütü’nün Önerileri
Uluslararası Af Örgütü, hükümetlere bu krize karşı somut adımlar atma çağrısında bulunuyor:
- Rekabet Yasalarının İnsan Hakları İçin Kullanılması: Politika yapıcılar, rekabet yasalarını insan hakları araç setinin bir parçası olarak kullanmalı.
- Yolsuzluk Soruşturmaları ve Şirketlerin Bölünmesi: İnsan hakları ihlalleri yapan büyük teknoloji şirketleri soruşturulmalı ve gerekirse bölünmeli.
- Birleşme ve Satın Almaların Engellenmesi: İnsan haklarına zarar verme potansiyeli taşıyan birleşme ve satın almalar engellenmeli.
- Yapay Zeka Sektörünün Araştırılması: Yapay zeka şirketlerinin rekabeti kısıtlayıcı uygulamaları ve veri kaynakları incelenmeli. Ancak, şirketlerin verilerini paylaşmaktan kaçınması bu süreci zorlaştırabilir.
