Şehir Efsanesi Çürüdü: Solakların “Doğuştan Mimar” Olduğu İddiası Verilerle Yalanlandı
Toplumda yıllardır süregelen yaygın bir inanış vardır: Solakların, sağ elini kullananlara göre daha yaratıcı olduğu ve özellikle mimarlık gibi görsel-mekansal zeka gerektiren mesleklerde daha başarılı oldukları düşünülür. Bu teorinin kökeni, vücudun sol tarafını (dolayısıyla sol eli) kontrol eden beynin sağ yarım küresinin, aynı zamanda görsel ve mekansal becerilerden de sorumlu olmasıdır. Yani teorik olarak, “Sağ beyni baskın olan (solak), daha iyi mimar olur” denklemi kurulmuştur.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Ancak bilim, teorilerle değil verilerle konuşur. Laterality dergisinde 2025 yılında yayınlanan yeni bir araştırma, bu popüler miti yerle bir etti.
Araştırmanın Künyesi ve Metodolojisi
Bu kapsamlı çalışma, Oslo Üniversitesi Psikoloji Bölümü‘nden bilim insanı René Westerhausen tarafından yürütüldü. Westerhausen, anekdotlara güvenmek yerine “büyük veri” yaklaşımını tercih etti:
- Örneklem Grubu: Uluslararası ödül kazanmış ve saygın yayınlarda yer almış 515 ünlü mimar belirlendi. Bu, rastgele bir seçim değil, alanın “en iyilerinin” incelendiği bir başarı grubuydu.
- Veri Toplama: Dijital ayak izleri takip edildi. Mimarların çizim yaparken veya yazı yazarken çekilmiş videoları ve fotoğrafları analiz edilerek baskın elleri tespit edildi.
Veriler Ne Söylüyor? Efsanenin Sonu
Westerhausen’in analizi, beklenen “solak mimar istilasını” bulamadı. Aksine, sonuçlar oldukça şaşırtıcıydı:
- Sağlak Hakimiyeti: İncelenen 515 mimarın 474’ü (%92) sağ elini kullanıyordu.
- Solak Oranı: Sadece 37 mimar (%7) solaktı. (4 kişi ise iki elini de kullanabiliyordu).
- Genel Nüfusla Karşılaştırma: Genel popülasyonda solaklık oranı yaklaşık %10,6‘dır. Yani ünlü mimarlar arasındaki solaklık oranı (%7), toplumun genel ortalamasının bile altında kaldı.
Bu veriler, 50 yaş altı ve üstü olarak ayrıştırıldığında da değişmedi. Sonuç netti: Mimar olmak için gereken “özel yetenekler” ile sol elini kullanmak arasında istatistiksel bir korelasyon yoktu.
Öne Çıkan Bulgular ve Özet
- Mitin Kökeni: Beynin sağ lobunun hem sol eli hem de görsel-mekansal becerileri yönetmesi, yanlış bir “solaklık = mimari yetenek” algısı yarattı.
- Nörobilimsel Gerçek: El kullanımı ve görsel yetenekler beyinde farklı ağlar tarafından yönetilir; bu iki özellik sandığımız kadar iç içe değildir.
- Veri Analizi: Oslo Üniversitesi’nin araştırması, başarılı mimarların %92’sinin sağlak olduğunu ortaya koydu.
- Sonuç: Solakların mimarlıkta aşırı temsil edildiği iddiası, verilerle desteklenmeyen bir şehir efsanesidir.
Bu haber ilgini çekebilir.
