İstanbul’un Isı Adaları ve Kuraklık Tehlikesi
Türkiye’nin en kalabalık metropolü İstanbul, iklim krizinin iki büyük ve yıkıcı etkisiyle karşı karşıya. İstanbul Planlama Ajansı (İPA) tarafından hazırlanan ve Eylül 2025’te yayımlanan “
İklim Krizinin İzleri: İstanbul’da Kentsel Isı Adası Etkisi ve Kuraklık” başlıklı araştırma, kentin hem aşırı sıcaklarla hem de su kıtlığıyla boğuştuğunu ortaya koyuyor. Dr. Caner Murat Doğançayır ve Özge Tekçe Demirkol tarafından hazırlanan bu kapsamlı rapor, krizin sadece çevresel değil, aynı zamanda toplumsal ve mekânsal eşitsizlikleri de derinleştirdiğini gösteriyor.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
İstanbul’un Isınan Kalbi: Kentsel Isı Adaları
Yoğun yapılaşma, beton ve asfalt yüzeyler, kenti çevresindeki kırsal alanlara göre çok daha sıcak hale getiriyor. Bu etki, “
kentsel ısı adası” olarak adlandırılıyor. Araştırmaya göre, İstanbul’da kırsal ve kentsel alanlar arasındaki sıcaklık farkı
4°C’ye kadar ulaşabiliyor. Yaz aylarında yüzey sıcaklıkları
21 ila 45°C arasında değişirken , özellikle Esenler, Bahçelievler, Bağcılar ve Güngören gibi yoğun kentleşmeye maruz kalan bölgelerde ısı adası etkisi en yüksek seviyelere çıkıyor.
Bu aşırı ısınma, aynı zamanda bir halk sağlığı problemine dönüşüyor. İstanbul’da 2004-2017 yılları arasında tespit edilen 30 sıcak hava dalgasının 20’sinde ölüm oranlarında ciddi artışlar gözlendi. Bu dönemde 257 gün süren sıcak dalgaları, İstanbul’da beklenenin üzerinde
4.281 ölüme yol açtı.
Sessiz Bir Tehdit: Kuraklık ve Su Krizi
İstanbul’un iklim kriziyle mücadelesinin diğer bir boyutu da su kıtlığı. Dünya Kuraklık Atlası’na göre İstanbul, küresel ölçekte kuraklık maliyeti ve kırılganlığı açısından
orta derecede risk taşıyan bir şehir olarak sınıflandırılıyor. İSKİ verileri, son 10 yılda baraj doluluk oranlarının, yağışlı mevsimlerde dahi küçük bir eğimle düşüşte olduğunu gösteriyor. Eylül 2025 sonu itibarıyla, İstanbul barajlarının ortalama doluluk oranı
%31 seviyesine kadar geriledi.
Kentin artan su talebi, il sınırları dışındaki Melen ve Yeşilçay gibi kaynaklardan su transferine bağımlılığını artırıyor. Son 10 yılda Melen’den gelen suyun payı %33 iken, 2023’te bu oran %52’ye yükseldi. Rapora göre, Sazlıdere Barajı’nı ve Terkos Gölü’nü tehdit eden
Kanal İstanbul gibi mega projeler, zaten kısıtlı olan su kaynaklarının hukuki korumasını da zayıflatıyor.
En Kırılgan Halkalar: Eşitsizliğin Yükü
İklim krizinin etkileri herkesi eşit şekilde vurmuyor. Kentsel ısı adası etkisi ve kuraklık, var olan sosyal eşitsizlikleri daha da derinleştiriyor.
- Yaşlılar ve Kronik Hastalar: İstanbul’da 65 yaş üzeri nüfusun %77,50’sinde kronik hastalık bulunuyor. Bu grup, aşırı sıcaklara karşı en yüksek risk taşıyanlar arasında yer alıyor ve sıcak hava dalgaları ciddi sağlık sorunlarını tetikleyebiliyor.
- Kadınlar ve Yoksullar: Rapora göre, İstanbul’daki kadınların %60’ından fazlası, ev içi işlerini klima veya vantilatör gibi soğutma sistemlerinden yoksun ortamlarda yapıyor ve bu durum onları sıcak hava dalgalarına karşı daha kırılgan hale getiriyor. Kentsel yoksulluk oranı %17’ye ulaşmışken , yoksul mahalleler, yetersiz altyapı ve yeşil alan eksikliği nedeniyle aşırı sıcaklardan en çok etkilenen bölgeler oluyor.
- Su Tüketimindeki Uçurum: Araştırma, su tüketiminde de ciddi bir eşitsizlik olduğunu ortaya koyuyor. Konutların sadece %1’i, toplam konut su tüketiminin yaklaşık %8’ini kullanıyor. Benzer şekilde, işletmelerin sadece %2’si, toplam işyeri su talebinin %60’ına tekabül ediyor.
Çözüm Yolları: Bütüncül ve Bilimsel Yaklaşımlar
Rapora göre, İstanbul’un iklim kriziyle mücadelesi, tekil ve standart çözümlerle sınırlı kalmamalı. Hem
uyum (adaptasyon) hem de azaltım (mitigasyon) yaklaşımlarını bir arada ele alan bütüncül politikalar hayati önem taşıyor.
- Yeşil Altyapı: Kentsel ısı adası etkisini azaltmak için parklar, yeşil çatılar ve dikey bahçeler gibi yeşil alanların yaygınlaştırılması gerekiyor.
- Akıllı Planlama: Isıyı hapseden beton ve asfalt gibi gri yüzeylerin kullanımının azaltılması ve kentsel yayılmanın doğal eşikleri gözetecek şekilde sınırlandırılması kritik öneme sahip.
- Verimli Su Yönetimi: İSKİ, 2015-2024 yılları arasında su kayıp oranını %24’ten %18’e düşürmeyi başardı. Ancak bu çabalar, yağmur suyu hasadı, gri su geri kazanımı ve arıtma gibi alternatif yöntemlerle desteklenmeli. Ayrıca, su tüketimindeki eşitsizliklerin tespiti ve yönetilmesi için daha adil politikalar geliştirilmeli.
İPA, bu bulguların, kentin geleceğini güvence altına almak için planlama kararlarının bilimsel verilere ve ekolojik sınırlara dayandırılması gerektiğini açıkça gösterdiğini belirtiyor.
Bu haber ilgini çekebilir.
