İnsan Dilinin Evrimine Dair 300 Milyon Yıllık Şok: ‘Bouba-Kiki’ Gizemini Yeni Doğmuş Civcivler Aydınlattı
“Bouba” kelimesini duyduğunuzda aklınıza yuvarlak bir nesne, “kiki” dendiğinde ise sivri uçlu bir şekil gelmesi tesadüf değil. Bilim insanları bir asırdan uzun süredir dünyanın her yerinde geçerli olan bu “bouba-kiki” etkisinin insan dilinin kökenine ışık tuttuğunu ve atalarımızın sese anlam yükleme yeteneğinin temelini oluşturduğunu düşünüyordu. Ancak Science dergisinde yayımlanan çığır açıcı yeni bir araştırma, dilsel evrim teorimizi temelden sarsıyor: İnsanlara özgü olduğu sanılan bu içgüdüsel yetenek, yumurtadan yeni çıkmış civcivlerde de kusursuz bir şekilde çalışıyor.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
İtalya’daki Padua Üniversitesi‘nden karşılaştırmalı psikolog Maria Loconsole ve ekibinin yürüttüğü araştırma, sesler ve şekiller arasındaki bu bağın sanıldığından çok daha eski ve evrensel bir algısal altyapı olabileceğini verilerle ortaya koyuyor. Kuşların dış dünyayı hiç deneyimlemediği ilk saatlerde yapılan bu çalışma, insanın dil yeteneğinin aslında çok daha ilkel, doğuştan gelen ve hayatta kalmaya odaklı bir bilişsel temel üzerine inşa edildiğini kanıtlıyor.
Araştırmadan Öne Çıkan Çarpıcı Çıkarımlar
- Civcivlerde Şaşırtıcı Veriler: Dış dünyaya dair hiçbir görsel veya işitsel tecrübesi olmayan yeni doğan civcivlere “bouba” sesi dinletildiğinde, %80’i doğrudan yuvarlak hatlı şekle yöneldi ve bu şekli ortalama üç dakikadan fazla inceledi. Sivri şekli incelemeleri ise bir dakikanın altında kaldı. “Kiki” sesi dinletildiğinde ise kuşların keşif tercihleri tam tersine döndü.
- Ağız Şekli Teorisi Çöktü: Eskiden, bu etkinin kelimeleri söylerken ağzımızın aldığı fizyolojik şekilden kaynaklandığı düşünülüyordu (“b” sesinde dudakların yuvarlaklaşması gibi). Ancak tavukların dudakları olmadığı ve bu sesleri çıkaramadıkları göz önüne alındığında, şekil-ses ilişkisinin nesnelerin fiziksel özelliklerinden kaynaklandığı teorisi güçleniyor (yuvarlak nesnelerin yere düştüğünde çıkardığı tok ve sürekli sesler gibi).
- Maymunlar Neden Başarısız Oldu?: Daha önceki testlerde büyük maymunların (örneğin bonobo Kanzi) bu eşleştirmeyi yapamaması, etkinin insana özgü sanılmasına yol açmıştı. Maymun Girişimi direktörü Jared Taglialatela, maymunların daha önce aldıkları yoğun dil eğitimleri nedeniyle içgüdüleriyle değil, kelimelerin “anlamlarını” mantıksal olarak tahmin etmeye çalışarak hareket ettiklerini belirtiyor.
- 300 Milyon Yıllık Bilişsel Miras: Nicolaus Copernicus Üniversitesi’nden dilbilimci Aleksandra Ćwiek’in de vurguladığı gibi, insanların evrim ağacında kuşlardan ayrılışı 300 milyon yıl öncesine dayanıyor. Bu durum, duyuları birleştirme kapasitesinin dilin icadından çok önce, hayvanların çevrelerini hızlıca anlamlandırmaları, yiyecek bulmaları veya avcılardan kaçmaları için evrimleştiğini gösteriyor.
Kaynaklar: Science Dergisi, Padua Üniversitesi (Maria Loconsole), Nicolaus Copernicus Üniversitesi (Aleksandra Ćwiek), Maymun Girişimi (Jared Taglialatela)
Bu haber ilgini çekebilir.
