Christopher Nolan’ın “Oppenheimer” filmi, atom silahlarının geliştirilme sürecine olan ilgiyi yeniden canlandırsa da, filmin odağı J. Robert Oppenheimer’ın vicdanı ve gelecekteki bir nükleer savaş korkusuydu. Bu nedenle, Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan bombaların doğrudan sonuçları filmde gösterilmedi. Ancak bu felaketin en korkunç kanıtlarından biri, şehirlerin sokaklarına, kaldırımlara ve binalara kazınmış olan o meşhur “insan gölgeleriydi”. Peki, bu ürkütücü silüetler bilimsel olarak nasıl oluştu?
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
“Gölge” Değil, Ağartılmamış Yüzey
Bu olayın arkasındaki bilimsel açıklama, bir gölgenin oluşmasından çok, etrafındaki yüzeyin renginin anında değişmesidir. Ulusal Nükleer Bilim ve Tarih Müzesi’nden Dr. Michael Hartshorne‘a göre, atom bombası patladığında, patlama noktasından dışarıya doğru muazzam bir ışık ve ısı yayıldı. Patlamanın yolunda duran insanlar veya bisiklet gibi nesneler, bu yoğun ışığı ve enerjiyi emerek arkalarındaki yüzeyler için bir kalkan görevi gördü. Bu sırada, nesnelerin etrafındaki açıkta kalan beton veya taş yüzeyler, bu yoğun enerji tarafından adeta “ağartıldı” veya rengi açıldı.
Başka bir deyişle, gördüğümüz o karanlık gölgeler, aslında patlamadan önce kaldırımın veya binanın sahip olduğu orijinal renktir. Geri kalan her yer anında beyazlatıldığı için, normal renkteki bu alanlar koyu bir gölge gibi görünür hale geldi.
Lorem Ipsum has been the industry’s standard dummy text ever since the 1500s.
Bir Milisaniyede Açığa Çıkan Cehennem: Fisyonun Fiziği
Bu inanılmaz ağartma etkisini yaratan enerji, nükleer fisyonun bir sonucudur. Atom Mirası Vakfı‘na göre fisyon, bir nötronun uranyum 235 veya plütonyum 239 gibi ağır bir atomun çekirdeğine çarpmasıyla meydana gelir. Bu çarpışma, çekirdeği parçalayarak devasa miktarda enerji açığa çıkarır ve bir zincirleme reaksiyon başlatır. Stevens Teknoloji Enstitüsü’nden Alex Wellerstein, bu zincirleme reaksiyonun yaklaşık bir milisaniye sürdüğünü ve bu süre içinde trilyonlarca trilyon atomun bölündüğünü belirtiyor.
Bu reaksiyon, Real Clear Science‘a göre sıcaklığı 5.538 santigrat dereceye ulaşabilen bir termal enerji ve Columbia Üniversitesi‘ne göre doku ve DNA’ya zarar verebilen yıkıcı gama radyasyonu yayar. İşte bu termal enerji, yüzeyleri beyazlatan etkiden sorumludur. Dr. Hartshorne, aslında patlamanın ardından çok sayıda gölge oluştuğunu, ancak bunların çoğunun daha sonra gelen patlama dalgaları ve ısı tarafından yok edildiğini ekliyor.
“Küçük Çocuk” ve “Şişman Adam”: İki Şehrin Kaderi
- 6 Ağustos 1945: “Küçük Çocuk” adı verilen uranyum-235 bombası, Hiroşima üzerinde patladı. Patlama, 16.000 ton TNT’ye eşdeğerdi ve şehrin 13 kilometrekarelik alanını yok etti. Nüfusun yaklaşık dörtte biri anında, bir diğer dörtte biri ise takip eden aylarda radyasyon zehirlenmesi ve kanserden hayatını kaybetti.
- 9 Ağustos 1945: “Şişman Adam” adlı plütonyum-239 bombası, Nagazaki üzerinde patlatıldı ve 21.000 ton TNT’ye eşdeğer bir yıkıma neden oldu.
Atomik Arşiv‘e göre, ABD bu şehirleri askeri önemleri ve önceki saldırılardan nispeten az etkilenmiş olmaları nedeniyle hedef aldı; bu sayede atom bombalarının yarattığı hasar daha net ölçülebilecekti.
Lorem Ipsum has been the industry’s standard dummy text ever since the 1500s.
Silinmiş Gölgeler ve Acı Bir Miras
Zamanla, taşa kazınan bu gölgelerin çoğu hava koşulları ve erozyon nedeniyle silinip gitti. Ancak birkaçı, gelecek nesillerin bu olayın dehşetini ve insani maliyetini unutmaması için özenle korunarak Hiroşima Barış Anıtı Müzesi‘ne taşındı.
Alex Wellerstein’in de belirttiği gibi, “Nükleer silah kullanımının sonuçlarını akılda tutmak çok önemli. Nükleer gölgeler, [atom silahı] kullanımının insani maliyetinin güçlü bir hatırlatıcısı olarak hizmet ediyor.”.
Öne Çıkanlar
- Bilimsel Açıklama: Hiroşima’daki “gölgeler”, aslında bombanın yoğun ışığı ve ısısı tarafından ağartılmamış, orijinal renginde kalmış yüzeylerdir.
- Kalkan Etkisi: Patlama anında orada bulunan insanlar ve nesneler, enerjiyi emerek arkalarındaki zemin için bir kalkan görevi görmüştür.
- Enerjinin Kaynağı: Bu etki, nükleer fisyonun bir milisaniyeden kısa sürede açığa çıkardığı ve sıcaklığı 5.500 santigrat dereceyi aşan termal enerjiden kaynaklanmıştır.
- Tarihi Gerçekler: Hiroşima’ya “Küçük Çocuk”, Nagazaki’ye ise “Şişman Adam” adlı bombalar atılmış ve yüz binlerce insanın ölümüne neden olmuştur.
- Kalıcı Miras: Gölgelerin çoğu zamanla silinse de, birkaçı Hiroşima Barış Anıtı Müzesi’nde, nükleer silahların insani bedelinin bir kanıtı olarak saklanmaktadır.
