Bionik Burun Sayesinde Koku Duyusunu Kaybedenler Koku Alabilecek
Dünya nüfusunun yaklaşık %20’sini etkileyen koku kaybı (anozmi), sadece yemeklerin tadını alamamak anlamına gelmiyor; gaz sızıntısı veya bozuk gıda gibi hayati tehlikeleri de algılayamamak demek. Bugüne kadar işitme cihazı veya biyonik göz benzeri bir “biyonik burun” çözümü bulunmuyordu. Ancak Avrupa’da yürütülen devrim niteliğindeki yeni bir araştırma, koku sinirleri çalışmasa bile beynin “koku almasını” sağlayan bir teknolojinin kapılarını araladı.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Araştırmacılar, koku alma duyusunun yerini alabilecek bir “Duyusal İkame” cihazı geliştirdi. Fransa (Lyon), Yunanistan (Selanik) ve Almanya (Dresden) merkezli bilim insanlarının ortak çalışması, hasar görmüş koku sinirleri yerine, burnumuzdaki dokunma ve ağrı duyusundan sorumlu olan Trigeminal Sinir sistemini kullanmayı başardı.
Koku Değil, “Hissedilen” Sinyaller
Sistemin çalışma prensibi oldukça fütüristik. Cihaz iki ana bileşenden oluşuyor: Ortamdaki koku moleküllerini algılayan bir “E-Burun” (elektronik sensör) ve bu kimyasal bilgiyi elektrik sinyallerine çeviren bir işlemci.
Keşfet
Elde edilen sinyaller, hastanın burun septumuna (iki burun deliğini ayıran duvar) yerleştirilen manyetik bir klips aracılığıyla Trigeminal Sinir‘e iletiliyor. Normalde bu sinir, nanenin ferahlığını veya biberin yakıcılığını hissetmemizi sağlar. Araştırmacılar, bu siniri elektriksel olarak uyararak, beyne farklı “desenlerde” sinyaller göndermeyi başardı.
65 Kişilik Dev Deney: Beyin Eğitilebilir mi?
Koku duyusu normal olan ve koku kaybı yaşayan toplam 65 gönüllü üzerinde gerçekleştirilen dört aşamalı deneylerde çarpıcı sonuçlar elde edildi:
- Algılama Başarısı: Hastalar, ortamda bir koku (veya ona karşılık gelen elektrik sinyali) olduğunu başarıyla tespit edebildiler.
- Ayırt Etme: İlk başta farklı sinyal desenlerini ayırt etmekte zorlanan hastalar, kısa bir eğitim ve aşinalık sürecinden sonra (Deney 4), hangi sinyalin hangi “koku grubuna” ait olduğunu ayırt etmeye başladılar.
Geleceğin “Biyonik Burun” Protezi
Çalışmanın sonuçları, bu teknolojinin henüz hastaların “gül veya kahve” kokusunu birebir biyolojik olarak almasını sağlamasa da, tehlikeli durumları ayırt etmelerini sağlayacak bir proteze dönüşebileceğini gösteriyor. Örneğin, cihaz “yanık kokusu” algıladığında hastanın burnunda rahatsız edici ve keskin bir elektriksel his (3 Numaralı Desen) oluşturarak onu uyarabiliyor.
Araştırma ekibi, gelecekte bu teknolojinin minyatürleştirilerek giyilebilir, ergonomik bir “burun içi proteze” dönüştürülebileceğini ve yapay zeka destekli eğitimlerle hastaların yüzlerce farklı kokuyu “hissetmeyi” öğrenebileceğini öngörüyor.
Öne Çıkanlar
- Yeni Rota: Hasarlı koku sinirleri (Olfaktör) yerine, sağlam kalan Trigeminal sinir (dokunma/ağrı) kullanılarak beyne sinyal gönderiliyor.
- Duyusal İkame: Teknoloji, kokuyu elektriksel bir “hisse” dönüştürüyor; beyin bu hissi zamanla anlamlı bir bilgiye çevirmeyi öğreniyor.
- Güvenlik Kalkanı: Cihazın ilk hedefi, gaz kaçağı veya bozuk gıda gibi tehlikeli kokuları hastalara fark ettirebilmek.
- Eğitim Şart: Deneyler, hastaların cihazı kullandıkça ve sinyallere alıştıkça ayırt etme yeteneklerinin arttığını kanıtladı.
Kaynaklar: International Consortium of Olfactory Research (Lyon, Selanik, Dresden Laboratuvarları), “The trigeminal system replaced the human olfactory sense” Makalesi.
Bu haber ilgini çekebilir.
