Başarının Karanlık Yüzü Tükenmişlik Sendromu ve Kişilik Özellikleri Arasındaki İlişki
Günümüz dünyasında yüksek başarıya ulaşmış bireyler, genellikle belirli kişilik özelliklerini paylaşıyor: mükemmeliyetçilik, insanları memnun etme çabası ve kaygıya yatkınlık. Bu özellikler her ne kadar profesyonel ve kişisel başarıya katkıda bulunsa da, aynı zamanda bireyleri tükenmişliğe giden tehlikeli bir yola sokabiliyor.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
MIT‘den araştırma psikologu Kaja Perina tarafından incelenen ve alanında uzman Shannon Sauer-Zavala araştırma psikoloğu tarafından kaleme alınan bu makale, psikoloji alanındaki yaygın bir yanılgıyı çürütüyor: “Kişilik sabittir, değişmez.” Yıllar süren araştırmalar, bu inancın doğru olmadığını ve aslında insanlara hizmet etmeyen özelliklerin değiştirilebileceğini ortaya koyuyor. Makale, başarıya ulaşmak için bu özellikleri tamamen bırakmanın gerekmediğini, ancak onları daha sürdürülebilir ve sağlıklı bir seviyeye çekmenin mümkün olduğunu vurguluyor.
“Büyük Beşli” Kişilik Özellikleri ve Sürdürülebilir Başarı
Psikoloji biliminde yaygın olarak kabul gören ve insan kişilik farklılıklarını açıklayan “Büyük Beşli” özellikler, bir süreklilik içinde varlık gösterir. Bu özellikler, mükemmeliyetçiliği, insanları memnun etme çabasını ve kaygıyı tetikleyen dinamikleri anlamak için kritik öneme sahiptir. Makale, bu özellikleri “geniş başarı” için nasıl dönüştürebileceğinizi üç ana başlık altında inceliyor:
- İnsanları Memnun Etmekten İddialı Olmaya: Yüksek düzeyde uyumluluk (collaborativeness) gösteren bireyler, genellikle her isteğe “evet” der, çatışmadan kaçınır ve başkalarını hayal kırıklığına uğratmamak için kendini tüketir. Bu özelliği biraz düşürmek, duyarsız veya bencil olmak anlamına gelmez; aksine, sağlıklı bir iddialılık kazanmak demektir. Bu sayede birey, sınırlarını belirleyebilir ve gerçekten önemli olan konulara odaklanabilir, bu da tükenmişliği önler.
- Mükemmeliyetçilikten Değerlere Uyumlu Sorumluluğa: Çok yüksek düzeyde sorumluluk bilinci (conscientiousness), aşırı hazırlık ve yetki devretme zorluğu gibi mükemmeliyetçi davranışlara yol açabilir. Bu alışkanlıklar, verimi artırsa da dinlenmeye ve yaratıcılığa yer bırakmaz. Bu özelliği dengeli bir seviyeye çekmek, standartları düşürmek yerine, çabayı gerçekten önemli olan projelere yönlendirmeyi, yani değerlere uygun bir sorumluluk geliştirmeyi sağlar.
- Kaygıya Yatkınlıktan Duygusal Esnekliğe: Yüksek nevrotiklik, sürekli aşırı düşünme, en kötüsüne hazırlanma ve her küçük yanlış adımı tekrar tekrar düşünme eğilimi gösterir. Bu durum, bireyin zihinsel olarak yorulmasına ve ilerlemesinin sekteye uğramasına neden olur. Nevrotikliği azaltmak, sorunları görmezden gelmek anlamına gelmez; stresle daha fazla bakış açısıyla başa çıkmayı öğrenerek duygusal esnekliği artırmak demektir. Bu sayede kişi, kendisini tüketen “keşke”lerden kurtulup, heyecanlandıran fırsatlara daha fazla enerji ayırabilir.
Kişilik Değişimi Mümkün mü?
Uzun yıllar boyunca psikologlar, kişilik özelliklerinin erken yetişkinlikte sabitlendiğine inandı. Ancak, Roberts ve arkadaşları (2017) ve Sauer-Zavala ve arkadaşları (2023) gibi araştırmacıların çalışmaları, bu inancın yanlış olduğunu ve kişilik özelliklerinin yaşam boyu değişebileceğini ortaya koyuyor. En önemlisi, bu değişim, bilinçli ve kasıtlı uygulamalarla hızlandırılabilir.
Sonuç olarak, tükenmişlikten kaçınmak için yeni bir kişiliğe ihtiyacınız yok. Sadece mevcut özelliklerinizi, sizi başarıya götürürken aynı zamanda size iyi hissettirecek bir seviyeye indirmeniz gerekiyor. İddialı olmayı, duygusal esnekliği ve değerlere uygun bir sorumluluğu benimsediğinizde, sadece başarılı olmakla kalmayacak, aynı zamanda makalede bahsedilen “geniş başarıyı” da elde edeceksiniz.
Kaynak: Kaja Perina tarafından incelenen makale. Araştırmacılar: Roberts vd. (2017), Sauer-Zavala vd. (2023)
Bu haber ilgini çekebilir.
