Yeni bir araştırma, 13 yaşından küçük çocukların akıllı telefon kullanımının ciddi ruh sağlığı sorunlarına yol açabileceğini ortaya koydu. Çocuklarda artan intihar düşünceleri, saldırganlık ve gerçeklikten kopma riskine dikkat çeken uzmanlar, akıllı telefonlara alkol ve tütün ürünleri gibi düzenlemeler getirilmesini öneriyor.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
22 Temmuz 2025 — Günümüz dünyasında akıllı telefonlar hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelirken, çocukların bu teknolojiyle çok erken yaşta tanışması endişe verici sonuçlar doğuruyor. Journal of Human Development and Capabilities dergisinde yayınlanan ve kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşu Sapien Labs tarafından yürütülen yeni bir çalışma, akıllı telefonlara 13 yaşından önce erişimi olan çocukların ruh sağlığı açısından ciddi riskler taşıdığını gösterdi.
Çarpıcı Sonuçlar: Risk Altındaki Genç Beyinler
Araştırma, 18-24 yaş arasındaki 100 bin gencin kendi bildirdiği ruh sağlığı profillerinden elde edilen verileri analiz etti ve her profil için 47 sosyal, duygusal, bilişsel ve fiziksel fonksiyona dayalı bir “zihin sağlığı” puanı oluşturdu. Sonuçlar, akıllı telefon kullanımının yaş düştükçe zihin sağlığı puanlarının önemli ölçüde kötüleştiğini ortaya koydu:
- 13 yaşında telefon sahibi olan bir çocuğun puanı 30 iken, beş yaşında telefon sahibi olanlarda bu puan sadece 1’e düştü.
- İntihar düşünceleri, duygusal düzenlemede zorluklar, düşük özsaygı, saldırgan davranışlar ve gerçeklikten kopma gibi sorunlar, erken yaşta akıllı telefon kullanan çocuklarda daha sık görüldü.
- Kız çocukları erkeklere göre daha fazla etkilendi: Menşe ülkelerine bakılmaksızın, kadın katılımcıların %9,5’i ruh sağlıklarıyla mücadele ettiklerini düşünürken, bu oran erkeklerde %7 olarak kaydedildi.
- Uyku bozuklukları, siber zorbalık ve olumsuz aile ilişkileri de 13 yaş altındaki çocuklarda akıllı telefon kullanımıyla birlikte artış gösteren sorunlar arasında yer aldı.
- Araştırma, COVID-19 pandemisi sırasında uzun süre ekrana maruz kalmaya bağlı olarak, 18-20 yaş grubundaki sonuçların 21-24 yaş grubuna göre daha kötü olduğunu belirtti. Ancak, 13 yaş altı çocuklarda akıllı telefon kullanımının etkileri, çocukların coğrafi ve sosyal farklılıklarına rağmen tutarlı bulundu.
Uzmanlardan Radikal Öneri: Akıllı Telefonlar Alkol Gibi Kısıtlanmalı
Araştırmanın başyazarı Tara Thiagarajan, elde ettikleri “şok edici” bulgular karşısında, akıllı telefonların 13 yaş altındaki çocuklarla sınırlandırılmasını ve hükümet yetkilileri tarafından alkol ve tütün ürünleri gibi düzenlenmesini önerdi. Thiagarajan, bu adımın sosyal medya platformlarındaki kısıtlamalar, “dijital okuryazarlık eğitiminin zorunlu hale getirilmesi” ve kurumsal hesap verebilirlik ile desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
Thiagarajan, “Sonuçların bu kadar güçlü çıkması beni ilk etapta şaşırttı. Ancak, gereken önemi verdiğinizde; genç zihnin savunmasızlığı ve deneyim eksiklikleri göz önüne alındığında, çevrimiçi ortamın gelişmekte olan genç beyni daha fazla tehlikeye attığı mantıklı hale geliyor,” ifadelerini kullandı.
Mevcut Düzenlemeler ve Avrupa’daki Örnekler
Bazı ülkeler, çocukları akıllı telefon kullanımının potansiyel zararlarından korumak için adımlar atmaya başladı:
- Avrupa’daki okullarda cep telefonu yasakları yaygınlaşıyor. Fransa, Hollanda, İngiltere, İtalya, Macaristan, İspanya, İrlanda, İsveç, Belçika, Yunanistan, Letonya, Lüksemburg ve Finlandiya’daki sınıflarda kısmi yasaklar bulunuyor.
- Tamamen yasaklar: Fransa, Hollanda, İtalya, Lüksemburg ve bazı İspanyol bölgelerinde cep telefonları okul genelinde tamamen yasaklanmış durumda.
- Danimarka, Kıbrıs, Bulgaristan ve Portekiz gibi diğer Avrupa ülkeleri de daha sıkı kısıtlamalar getirmeyi değerlendiriyor.
- Fransa’nın yapay zeka (AI) bakanı, Avrupa çapında 15 yaşından küçüklerin sosyal medya kullanımını yasaklayan bir düzenleme önerdi.
- AB yasaları olan Dijital Hizmet Yasası, Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi ve Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) de çocukları zararlı içeriklerden korumak ve verilerini güvence altına almak amacıyla önemli hükümler içeriyor.
- Geçtiğimiz ay Avrupa Parlamentosu milletvekilleri, yapay zekâ tarafından üretilen çocuk istismarı görüntüleri, çevrimiçi bakım, canlı yayın yoluyla istismar, seksüel zorlama ve rıza yaşının suç sayılması gibi konularda önemli kararlar aldı.
Bu araştırma sonuçları, akıllı telefonların ve dijital platformların çocuklar üzerindeki etkileri konusunda daha fazla farkındalık yaratmanın ve koruyucu önlemler almanın aciliyetini bir kez daha gözler önüne seriyor. Ebeveynler, eğitimciler ve politika yapıcılar için bu bulgular, çocukların dijital dünyada güvenli ve sağlıklı bir şekilde büyümelerini sağlamak adına kritik bir yol haritası sunuyor.
