Annesinin ölümünün ardından yaşadığı kederle felç olan Jeff Fargo, ne yapacağını bilemez haldeyken ChatGPT’ye başvurdu ve annesinin hayatını anlatan bir vefat ilanı yazmasını istedi. Saniyeler içinde ortaya çıkan metin, annesini o kadar güzel yansıtıyordu ki, Fargo bunun “annesine hak ettiğini verebilmesini sağladığını” söyledi. Fargo’nun hikayesi, yapay zekanın sadece iş ve eğitim dünyasını değil, ölüm ve yas gibi en derin insani deneyimlerimizi de nasıl dönüştürdüğünü gösteren çarpıcı bir örnek.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Cenaze evleri ve teknoloji girişimleri, kederli ailelere yardımcı olmak için YZ destekli taziye metinleri sunarken, etik uzmanları ve bazı sektör profesyonelleri, teknolojinin anıları metalaştırması ve en önemlisi “halüsinasyon” (gerçek dışı bilgiler uydurma) riski konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor.
Öne Çıkanlar:
- Yasın Otomasyonu: Yapay zeka, artık sadece iş dünyasını değil, ölüm sonrası ritüelleri de değiştiriyor. Yas tutan aileler ve cenaze evleri, vefat ilanları ve taziye metinleri oluşturmak için giderek daha fazla YZ destekli araç kullanıyor.
- Verimlilik ve Kolaylık: Cenaze levazımatçıları, YZ’nin yas sürecindeki yazma yükünü hafifleterek kendilerine zaman kazandırdığını belirtiyor. Passare gibi yazılımların on binlerce vefat ilanı yazdığı rapor ediliyor.
- “Halüsinasyon” Riski: YZ’nin en büyük tehlikelerinden biri, gerçek olmayan detaylar uydurma eğilimi (“halüsinasyon”). Araçların, ölen kişiler hakkında “sayısız iyilik hareketi” gibi doğrulanmamış bilgiler eklediği veya “huzur içinde vefat etti” gibi varsayımlarda bulunduğu gözlemlendi.
- Etik Endişeler: Santa Clara Üniversitesi’nden Irina Raicu gibi uzmanlar, bu araçların en duygusal anları “düzleştirdiği”, anıların özgünlüğünü ve yazarın kişisel sesini yok ettiği konusunda uyarıyor.
- Yeni Pazar: CelebrateAlly gibi tüketiciye yönelik platformlar, sadece vefat ilanları değil, aynı zamanda evlilik yeminleri ve aşk mektupları gibi yaşamın diğer önemli anları için de YZ metinleri sunuyor. Bu, teknolojinin en insani anlarımıza nasıl entegre olduğuna dair daha geniş bir eğilime işaret ediyor.
Sektörde Yükselen Dalga: Verimlilik ve Kolaylık
Cenaze sektörü, yapay zekayı hızla benimsiyor. Zamanla yarışan cenaze levazımatçıları için YZ, evrak işlerinden ve lojistikten artakalan zamanda, kederli ailelerle daha fazla ilgilenmelerine olanak tanıyor. Sektörün önde gelen yazılımlarından Passare’nin pazarlama başkan yardımcısı Josh McQueen, YZ araçlarının ülke çapında on binlerce vefat ilanı yazdığını söylüyor. Hatta bir sektör konferansında bir katılımcı, bu teknolojinin “mumyalama aletinden bu yana görülen en büyük ilerleme” olduğunu iddia etti.
“Halüsinasyon” Riski ve Uydurulan Hayatlar
Ancak bu kolaylığın karanlık bir yüzü var: Yapay zekanın gerçek olmayan bilgiler uydurma eğilimi. Bir denemede, hakkında sadece “düşünceli” olduğu bilgisi verilen kurgusal bir kişi için YZ’nin “sayısız iyilik hareketi yaptığını” uydurduğu görüldü.
Daha da endişe verici olan, bir cenaze direktörünün anlattığına göre, YZ’nin ölen kişinin “sevdikleriyle çevrili olarak huzur içinde vefat ettiğini” varsayması. Kendisi, “Huzurlu bir ölüm olup olmadığını bilmiyoruz, ancak öyle olduğunu hayal etmek istiyoruz,” diyerek bu tür varsayımların ne kadar tehlikeli olabileceğini vurguluyor.
Etik Tartışma: Anıların “Düzleşmesi” mi?
Santa Clara Üniversitesi’nden internet etiği uzmanı Irina Raicu, en duygusal anlarımızı duygusuz makinelere devretmenin bir “düzleşme etkisine” yol açtığı konusunda uyarıyor. Raicu’ya göre, “genel bir anıt taklidi”, bir insanın karmaşık hayatını ve ilişkilerini yansıtamaz. TikTok’ta ölüm ilanlarını yorumlayan Mary McGreevy de benzer bir endişeyi dile getiriyor ve en iyi ölüm ilanlarının, bir özgeçmiş gibi başarıları listelemek yerine, “kusurlu insanların” hikayelerini anlatanlar olduğunu söylüyor.
Bu teknoloji, yas tutanlar için pratik bir çözüm sunsa da, keder gibi temel bir insani deneyimi “optimize edilmesi gereken bir görev” haline getirip getirmediği sorusunu akıllara getiriyor.
