Yapay zeka (YZ) devrimi yaşanırken, Afrika kıtasında konuşulan 2.000’den fazla dil dijital bir uçurumun kenarında bırakılıyor. Örneğin, dünyanın en gelişmiş dil modellerinden biri olan ChatGPT, Nijerya’da 94 milyon insanın konuştuğu Hausa dilindeki cümlelerin yalnızca %10 ila %20’sini tanıyabiliyor. Bu dijital ihmalin temel nedeni, bu diller için yeterli eğitim verisinin olmaması. Ancak Afrika genelindeki bilim insanları, “African Next Voices” adını verdikleri dev bir projeyle bu durumu değiştirmek için kolları sıvadı.
Haberi PodCast olarak dinlemek isterseniz;
Gates Vakfı’nın 2,2 milyon dolarlık desteğiyle yürütülen proje kapsamında, Afrikalı dil uzmanları kıtanın dört bir yanından 9.000 saatlik insan sesi kaydederek şimdiye kadarki en büyük ve en çeşitli Afrika dil veri setini oluşturuyor. Bu ay ilk bölümü yayınlanan veriler, geliştiricilerin kullanımına açık olacak ve Afrika dillerini konuşan milyonlarca insanın YZ teknolojilerinden faydalanmasının önünü açacak.
Öne Çıkanlar:
- Dijital Dil Uçurumu: Günümüzün yapay zeka modelleri, Afrika’da konuşulan 2.000’den fazla dili büyük ölçüde ihmal ediyor. Örneğin, ChatGPT, 94 milyon kişinin konuştuğu Hausa dilindeki cümlelerin sadece %10-20’sini tanıyabiliyor.
- African Next Voices Projesi: Bu sorunu çözmek için Afrikalı bilim insanları, kıtadaki 18 dil için 9.000 saatlik insan sesi kaydı toplayarak şimdiye kadarki en büyük dil veri setini oluşturuyor.
- Büyük Destek: Proje, Gates Vakfı tarafından 2,2 milyon dolarlık bir hibe ile finanse ediliyor.
- Yerel Odak: Veri toplama süreci, sadece dili değil, aynı zamanda tarım, sağlık ve eğitim gibi yerel ihtiyaçları da dikkate alarak, günlük konuşma diline odaklanıyor.
- Açık Erişim: Oluşturulan devasa veri setleri, geliştiricilerin ve şirketlerin kullanımına açık olacak, bu da Afrika dilleri için yeni YZ araçlarının geliştirilmesini teşvik edecek.
Kıtayı Dijitalleştiren Proje: “African Next Voices”
Proje, başlangıç olarak üç ülkeye odaklanıyor: Güney Afrika, Kenya ve Nijerya’da konuşulan toplam 18 dil kaydediliyor. Lagos merkezli Data Science Nigeria kuruluşundan Ife Adebara, Nijerya’da Hausa, Yoruba, Igbo ve Naijá gibi dillerin kaydedildiğini belirtiyor. Adebara, “Bu özel dillerin modellenmesine getireceği iyileştirmeleri görmek gerçekten heyecan verici,” diyor.
Gates Vakfı’ndan Sanjay Jain, “Yapay zeka modellerinde yerel dillerin yeterince temsil edilmemesi, en umut verici yapay zeka araçlarının ölçeklendirilmesinde önemli bir zorluk olmaya devam ediyor,” diyerek projenin önemini vurguluyor.
Yerel İhtiyaçlara Odaklanmak
Bu proje sadece dilleri kaydetmekle kalmıyor, aynı zamanda onları yerel bağlamlarına oturtuyor. Kenya’daki proje lideri, Maseno Üniversitesi’nden Lilian Wanzare, araştırmacıların topluluk üyelerine resimler gösterip gördüklerini kendi dillerinde anlatmalarını isteyerek günlük konuşma dilini yakaladıklarını söylüyor. Wanzare, “Yerelleştirilmiş veri kümelerine doğru büyük bir eğilim var,” diyor ve ekliyor: “Örneğin, çiftçilerin karar alma süreçlerine yardımcı olacak bir model oluşturursanız, bu modelin toprak koşulları ve bölgedeki pestisitler gibi yerel verilere dayanması gerekir”. Proje, bu nedenle sağlık, tarım ve eğitim gibi temel kalkınma sektörlerine odaklanıyor.
Açık Erişim ve Gelecek Vizyonu
Oluşturulan veri setleri, projeye atıfta bulunulduğu sürece ticari olarak da kullanılabilecek şekilde açık erişimli olacak. Projede yer almayan Ohio Eyalet Üniversitesi’nden bilgisayar bilimcisi Eric Fosler-Lussier, bu girişimin “sektördeki mevcut hizmetler tarafından yeterince desteklenmeyen birçok dil için gerekli kaynakları sağlayacağını” belirterek çalışmayı takdir ediyor.
Projenin geri kalan verilerinin, metodoloji gibi ek kaynaklarla birlikte bu yıl içinde paylaşılması bekleniyor. Bu dev adım, Afrika’nın dijital geleceğinde kendi sesini bulması için hayati bir önem taşıyor.
